پرورش قزل‌آلا در استخر ژئوممبران: کدام رنگ ورق مناسب ماهی آب سرد است؟

قزل‌آلای رنگین‌کمان ماهی آب سرد است و بیشتر از هر ماهی دیگری که در ایران پرورش داده می‌شود، به دما، اکسیژن و جریان آب حساس است. به همین دلیل انتخاب پوشش استخر یا کانال پرورش (ریس‌وی) برای قزل‌آلا فقط بحث نشت آب نیست؛ رنگ و نحوه‌ی اجرای ژئوممبران مستقیماً روی دمای آب و سلامت ماهی اثر می‌گذارد.

قزل‌آلا چه شرایطی لازم دارد؟

• دمای آب: بهترین رشد در حدود ۱۰ تا ۱۶ درجه‌ی سانتی‌گراد است. بالای ۱۸ تا ۲۰ درجه اشتها کم می‌شود و ماهی تحت تنش قرار می‌گیرد.
• اکسیژن محلول: بهتر است همیشه بالای ۷ میلی‌گرم در لیتر بماند؛ آب گرم‌تر اکسیژن کمتری در خود نگه می‌دارد.
• جریان و تعویض آب: قزل‌آلا در آب راکد خوب رشد نمی‌کند و معمولاً در کانال‌های دراز با آب جاری (چشمه، قنات، رودخانه یا چاه) پرورش داده می‌شود.

چرا ژئوممبران برای استخر قزل‌آلا مناسب است؟

کانال‌های خاکی پرورش قزل‌آلا با جریان دائمی آب، دیواره‌هایشان را می‌شویند، گل‌آلود می‌شوند و آب زیادی را به زمین پس می‌دهند. پوشش ژئوممبران این مشکلات را حل می‌کند:

• آبی که با زحمت از چشمه یا چاه تأمین شده، در خاک فرو نمی‌رود و به ماهی می‌رسد.
• دیواره‌ها فرسایش پیدا نمی‌کنند و آب زلال‌تر می‌ماند؛ برای آبششِ حساس قزل‌آلا این یک امتیاز جدی است.
• بین هر دوره‌ی پرورش، کف و دیواره را می‌شود کامل شست و ضدعفونی کرد و بیماری از دوره‌ی قبل باقی نمی‌ماند.
• هزینه‌ی ساخت یک کانال خاکیِ روکش‌شده بسیار کمتر از کانال بتنی است و ترک هم نمی‌خورد.

رنگ ژئوممبران برای قزل‌آلا

نکته‌ی مهمی که کمتر به آن توجه می‌شود این است که ورق تیره گرمای خورشید را بیشتر جذب می‌کند. در یک کانال کم‌عمق با آب جاری این اثر معمولاً کوچک است، اما در استخرهای ساکن، روزهای گرم تابستان و مناطق کم‌ارتفاع می‌تواند چند درجه به دمای آب اضافه کند؛ و برای قزل‌آلا همین چند درجه تعیین‌کننده است.

• مشکی: بیشترین مقاومت در برابر آفتاب و طولانی‌ترین عمر (به خاطر کربن بلک). برای کانال‌های با جریان خوب، مناطق کوهستانی و سردسیر و جایی که سایه‌بان وجود دارد، بهترین انتخاب است.
• رنگ‌های روشن (آبی روشن، سفید یا کرم): نور را بیشتر برمی‌گردانند و آب را خنک‌تر نگه می‌دارند؛ برای استخرهای ساکن یا مناطق گرم‌تر گزینه‌ای منطقی است، به شرط آن‌که ورقِ رنگی با پایدارکننده‌ی UV مناسب تولید شده باشد.
• ورق‌های دولایه (رو روشن، زیر مشکی): سطح روشن گرما را کم می‌کند و لایه‌ی مشکی زیرین دوام را حفظ می‌کند؛ اگر بودجه اجازه بدهد، ترکیب خوبی است.

ماهی‌ها رنگ پوستشان را تا حدی با رنگ زمینه هماهنگ می‌کنند؛ در کف تیره، قزل‌آلا معمولاً تیره‌تر دیده می‌شود. این روی سلامت ماهی اثری ندارد، اما اگر بازار شما ظاهرِ روشن‌تر را می‌پسندد، می‌توانید در هفته‌های آخر از حوضچه‌های روشن‌تر استفاده کنید.

نکات اجرایی

1. سایه‌بان: توری سایه‌بان (حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد) روی کانال در تابستان، هم دما را کنترل می‌کند و هم ماهی را از پرندگان شکاری محفوظ نگه می‌دارد.
2. شیب و ورودی آب: ورودی را طوری بسازید که آب مستقیم به ورق نکوبد؛ یک تکه ورق اضافه یا سنگ‌چین روی محل ریزش آب، از سایش جلوگیری می‌کند.
3. بستر صاف: سنگ‌های تیز را جمع کنید و در صورت نیاز ژئوتکستایل زیر ورق بگذارید.
4. مهار ورق: لبه‌ها را در کانال مهاری (ترانشه) دفن کنید تا جریان آب و باد ورق را جابه‌جا نکند.
5. ضخامت: برای کانال‌های پرورش، ورق ۱ تا ۱٫۵ میلی‌متر رایج است؛ جایی که رفت‌وآمد کارگر و تور زیاد است، ضخیم‌تر بهتر است.

جمع‌بندی

برای قزل‌آلا، آب جاری و خنک مهم‌ترین چیز است. ژئوممبران آب را حفظ می‌کند و کانال را تمیز و قابل ضدعفونی نگه می‌دارد. اگر آب جریان خوبی دارد یا سایه‌بان می‌گذارید، ورق مشکی به‌خاطر عمر طولانی بهترین انتخاب است. در استخرهای ساکن و مناطق گرم، رنگ روشن یا ورق دولایه را جدی بگیرید.

برای محاسبه‌ی متراژ ورق کانال یا استخر خود از محاسبه‌گر رایگان استخر استفاده کنید. برای مشاوره‌ی انتخاب ضخامت و رنگ هم می‌توانید با کارشناسان آرابل تماس بگیرید.

عکس کاور: U.S. Fish and Wildlife Service Northeast Region، Public domain، ویکی‌مدیا کامنز